ÇOCUKLARDA HİJYEN EĞİTİMİ
Hijyen, sağlıklı bir yaşam için yapılan faaliyetlerin ve alınan önlemlerin tümüne verilen isimdir.
Kelime anlamı olarak Türk Dil Kurumu’na göre hijyen, sağlık bilgisi demektir. Fransızca kökenli bir kelimedir. Eski dilde ve daha az kullanılan adı hıfzıssıhhadır.
Hijyen ile ilgili olarak kullanılan pek çok tanımlama vardır.
1- Temizlik: Bir ortamda ve yüzey üzerinde bulunan, mekanik veya kimyasal özellikte olan her türlü kirin uzaklaştırılması işlemine denir.
2- Dezenfeksiyon: Ortamı temiz hale getirebilmek için, hastalık yapıcı özelliği olan mikroorganizmaların, ısıl işlem, deterjan yada kimyasal maddeler kullanılarak tahrip edilmesi işlemine denir. Bu işlem için kullanılan maddelere, dezenfektan madde denir.
3- Sterilizasyon: Bir ortam veya yüzey üzerinde bulunan tüm mikroorganizmaların canlı veya aktif şekillerinin temizlenmesi işlemine denir.
4- Sanitasyon: Bir ortamda veya yüzeyde bulunan mikroorganizma sayısının kontrollü bir şekilde düşürülmesi işlemine denir. Bu işlem için kullanılan maddelere sanitizer adı verilmektedir.
5- Antisepsi: Canlı doku üzerinde bulunan patojen mikroorganizmaların üremelerini durdurmak veya öldürmek için kimyasal madde uygulanması işlemine denir. Bu işlem için uygulanan maddelere antiseptik madde denir.
Genel temizlik kurallarına uyulmadığı zaman çeşitli hastalıklar ortaya çıkabilir. Hastalıklardan korunmak için temizlik kurallarına uymak, sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için gereklidir. Vücudumuzda, herhangi bir eşya ile karşılaşmasak dahi çeşitli mikroorganizmalar bulunmaktadır.
Ellerimizde 100-1000 adet/cm2
Alnımızda 10000-100000 adet
Kafa derimizde 1 milyon adet
Koltuk altımızda 10 milyon adet
Burun salgımızda 10 milyon adet
Ağız salgımızda 100 milyon adet
Dışkımızda ise 1 milyar adet mikroorganizma bulunmaktadır. Bu sebepledir ki, kişisel hijyen özelliklerini bilmek ve sahip olmak temel kuraldır.
Kişisel hijyene sahip olabilmek için yapılacak genel temizlik uygulamaları nelerdir?
1- El yıkama:
Kişisel hijyenin belki de ilk ve en önemli başlangıcı el yıkamak olmalıdır. Çünkü ellerimiz, günlük yaşamımızda dış dünya ile ilk buluştuğumuz organımızdır. Dış ortamda bulunan birçok kirletici etmene dokunduktan sonra el yıkamaya özen göstermez isek, elimize aldığımız her mikroorganizmayı da etrafımıza bulaştırırız. Yapılmış olan çeşitli çalışmaların derlenmesi sonucunda, toplu yemek yenilen yerlerde insanların %45’inin ellerini yıkamadığı, %55’inin ellerini yıkadığı, ellerini yıkayanların ise sadece su ile ellerini yıkadığı gösterilmiştir.
El yıkamanın amacı, dokunarak aldığımız mikroorganizmaların derimizden uzaklaştırılmasıdır. Sadece su, görünen kirleri temizlerken, mikroorganizmalar sabun ile köpürtülerek el yıkandığında derimizden uzaklaşır.

Eller nasıl yıkanmalıdır?
Akan su altında eller ıslatıldıktan sonra az miktar sıvı sabun ile köpürtülmeli ve ellerin tüm yüzeyleri, parmak araları, tırnak içleri, el bileklerine kadar bol su ile durulanmalıdır. Ardından sadece kendi kullandığımız havlu veya kağıt havlu ile kurulanmalıdır.

2- El ve tırnak temizliği:
Ellerimiz ile kirletici etmenlere dokunduktan sonra bir kısım mikroorganizma tırnak aralarında yerleşmektedir. Tırnaklarımızı her el yıkama sırasında yıkanması ve haftada 1 kez yarım ay şeklinde kesilmesi mikroorganizmaları uzaklaştıracaktır.

3- Yüz, boyun ve koltuk altı temizliği:
Her gün sabah kalktığımızda ve akşam yatmadan önce yüzümüzü yıkamaya, ağzımızı çalkalamaya ve burun temizliği yapmaya özen göstermeliyiz. Kulaklarımızın temizliği ise genellikle unutulur.
Her yaş grubunda farklı özellikler olsa da koltuk altı bölgesi günün hemen her saatinde terlemesi normaldir. Efor isteyen hareketli durumlarda ise daha fazla ter salgılanır. Koltuk altı temizliği çoğunlukla banyoda sağlansa da artan ter salgısı olduğunda sabunlu su ile temizlenmek ferahlık hissi uyandırır.

4- Saç bakımı ve temizliği: Saçlarımızın diplerindeki kıl köklerinde bulunan yağ bezleri aslında baş derimizi için bir koruyucu özellik göstermektedir. Ancak temizliği ihmal edilmemelidir. Dış dünyada var olan kirler, tozlar, zehirli partiküller de bu yağ bezlerinin içinde birikebilir. Dolayısı ile uygun bir şampuan ile yıkanmak, bol su ile saçlarımızı durulamak, havlu ile nemini almak ve düzenli hareketlerle taramak saçlarımızın temizliğini ve bakımını sağlayacaktır.

5- Ayak bakımı ve temizliği: Her gün çorap ve ayakkabı içinde olan ayaklarımızın temizliği ve bakımı için, ellerimiz kadar özen göstermesek te özenli davranmalıyız. Her akşam eve gelindiğinde ayakları ılık su ile yıkamak, bizi çeşitli ayak hastalıklarından korur. En sık görülen ayak mantarlarıdır. Ayak temizliği ve bakımı ayrıca kemik sağlığımız açısından da çok önemlidir. Bu konuda da uygun bir ayakkabı seçimi gerekmektedir.

6- Tuvalet alışkanlığı ve temizliği: Sindirim ve boşaltım sistemimizin sağlıklı ve düzgün çalıştığının göstergesi, tuvalet yapma sıklığımızdır. Günün belli saatlerinde, tuvaletimizin geldiğini hissettiğimizde mutlaka tuvalete giderek vücut görevlerimizi yerine getirmeliyiz. Ortak kullanım yapılan tuvaletlerde tuvalete oturmadan önce sifon tekrar çekilmelidir. Her tuvaletten sonra mutlaka temizlik yapılmalıdır. Mümkünse su kullanılmalı, mümkün olmayan zamanlarda da tuvalet kağıdı yeterli olmaktadır. Özellikle dışkılama sonrasında ellerimizin direk temas etmesini engellemek için tuvalet kağıdı ile temizlik yapmak çok önemlidir. Sonrasında da yine mümkünse su, mümkün olmayan durumlarda da tuvalet kağıdı kullanılmalıdır. Tabiiki tuvaletten çıktıktan sonra ellerimizin temizliğine özen göstermemiz gerekmektedir.

7- Vücut bakımı ve temizliği: Vücudumuzu besleyen, örten, koruyan bir giysimiz var; derimiz. Deri, canlı bir dokudur, hava alır, beslenir, dışarıdan gelen kirlere karşı korur ve zaman zaman pislikler barındırır. Bu yüzden, vücut temizliğimizi banyo yaparak sağlarız. 35-40 derecelik yıkanma suyu ile derimizde biriken partiküller uzaklaştırılır. Banyo yaparken kullanılan şampuan, duş jeli ve lif kişiye özel olmalıdır. Banyo sonrasında kullanılan havlu, baş ve ayak havluları da kişiye özel olmalıdır. Temiz bakılmalı ve nemli bırakılmamalıdır. Temiz iç çamaşırları ve kıyafetler giyilmesine özen gösterilmelidir.
8- Giyeceklerin bakımı ve temizliği: Sağlığımızı ve kişisel hijyenimizi korumanın son altın kuralı, sağlıklı ve uygun bir yapıda giyinmektir. Kıyafetlerin mevsim koşullarına uygun olarak seçilmesi ve giyinilmesi önemlidir. Aynı zamanda kıyafetlerin temizliğine de özen gösterilmelidir. Uygun ısıda yıkamak ve kurutmak gerekmektedir.

Toplumsal sağlık, önce bireyde başlar. Tertemiz, hijyenik bir yaşam için kişisel temizliğimize dikkat edeceğimiz sağlıklı günler dilerim.

DR. SABAHAT KARAKAŞLILAR